25 гадоў таму, 12 верасьня 1989 году гэтак званы кантрактны Сэйм ПНР паклікаў урад пад кіраўніцтвам Тадэвуша Мазавецкага. Гэта быў першы некамуністычны кабінэт, пакліканы пасьля чэрвеньскіх, часткова свабодных выбараў у Польшчы.
У складзе новага кабінэта апынуліся 12 прадстаўнікоў апазыцыйнай палітычнай арганізацыі „Салідарнасьць” і 11 прадстаўнікоў былой урадавай кааліцыі.
Прапанаваную Тадэвушам Мазавецкім Раду міністраў падтрымалі амаль усе дэпутаты. Вынікі галасаваньня абвясьціў тагачасны сьпікер Сэйму Мікалай Казакевіч.
Мікалай Казакевіч: За прагаласавалі 402 дэпутаты. Супраць – ніводзін, устрымаліся – 13 дэпутатаў.
У сваёй праграмнай прамове кіраўнік польскага ўраду пераконваў, што палякам неабходна аб’яднаць усе сілы.
Тадэвуш Мазавецкі: З узаемаадносін трэба выцясьніць нянавісьць, якая магла б стаць сур’ёзнай разбуральнай сілай. Мы, як народ павінны пераадолець пачуцьцё безнадзейнасьці й супольнымі сіламі справіцца з актуальнымі выклікамі, то бок эканамічнай катастрофай і рэканструкцыяй дзяржавы.
Дырэктар Варшаўскага аддзелу Інстытута нацыянальнай памяці (IPN) Ежы Эйслер нагадае, што першы польскі некамуністычны ўрад быў прымушаны дзейнічаць у вельмі складаных палітычных умовах.
Ежы Эйслер: Існавала Варшаўская дамова й Савецкі Саюз, як атамная супердзяржава. У гэтым часе камуністы кіравалі амаль усімі краінамі Цэнтральнай і Ўсходняй Эўропы.
За кароткі час Рада міністраў пад кіраўніцтвам Тадэвуша Мазавецкага ажыцьцявіла шэраг фундамэнтальных рэформаў.
Была цалкам зьменена палітычная сыстэма краіны, уведзены поўны спэктар грамадзянскіх свабодаў і шматпартыйнасьць. Адбылася зьмена дзяржаўнага герба й назвы краіны з Польскай Народнай Рэспублікі на Рэспубліка Польшча (Rzeczpospolita Polska).
Урад рэалізаваў таксам „плян Бальцэровіча”, які ажыцьцявіў эканамічныя рэформы, вярнуў самакіраваньне й значэньне мясцовай супольнасьці ў Польшчы.
Паводле Генрыка Вуйца, былога апазыцыянэра, дарадцы прэзыдэнта Браніслава Камароўскага, менавіта эканамічныя рэформы, а таксама наладжаньне моцных сувязяў з Захадам – гэта найбуйнейшы посьпех першага пасьля 1989 году незалежнага польскага ўраду.
Генрык Вуец: Бяз гэтых падставаў краіна выглядала б зусім інакш. Я нават баюся задумоўвацца, як.
Сьведкам падзеяў, якія 25 гадоў таму адбыліся ў польскім Сэйме, быў цяперашні дэпутат Ян Жымэлка. Паводле яго, тагачасную сытуацыю ў Польшчы можна параўнаць да таго, што зараз адбываецца ва Ўкраіне.
Ян Жымэлка: Украіна хоча зрабіць падобным чынам, як мы зрабілі 25 гадоў таму. Вось, як цяжка, у параўнаньні з намі, ім гэта атрымліваецца. Многія краіны па ўсім сьвеце зайздросьцяць нам „круглага стала”. Многія краіны хочуць браць з нас прыклад, але ім не атрымліваецца. Паводле мяне, Польшчы 25 гадоў таму паспрыяла тое, што самі расейцы хацелі праверыць, ці палякам удасца выйсьці з сацыялістычнай сыстэмы й выправіць эканамічную сытуацыю ў краіне.
З нагоды сёньняшняй гадавіны Сэйм Польшчы прыняў адмысловую рэзалюцыю. Ейны зьмест зачытала сьпікерка палаты Эва Копач.
Эва Копач: Урад Тадэвуша Мазавецкага стварыў трывалы падмурак моцнай і незалежнай дэмакратычнай дзяржавы. Сёньня, пасьля 25-ці гадоў, мы з гонарам можам сказаць, што Рэспубліка Польшча зьяўляецца важнай краінай ня толькі ў Эўразьвязе, але й па ўсім сьвеце. Сэйм РП выказвае ўдзячнасьць ураду прэм’ера Тадэвуша Мазавецкага.
Прынятая адзінагалосна рэзалюцыя называе шматлікія выклікі, зь якімі прыйшло справіцца тагачаснаму польскаму ўраду.
У сваю чаргу прэзыдэнт адзначыў 25-ю гадавіну ўраду Тадэвуша Мазавецкага, адкрываючы мэмарыяльную дошку ў яго памяць у школе ля Ўроцлава. Адукацыйная ўстанова названая ў гонар першага некамуністычнага прэм'ер-міністра пасьля Другой сусьветнай вайны.
Тэрмін паўнамоцтваў кабінэту Тадэвуша Мазавецкага працягваўся амаль паўтара году. На пачатку 1991 году яго замяніў новы ўрад Яна Кшыштафа Бялецкага.
аз